- Dòng thơ Issa - Hành Khất Thế Kỷ

14/09/201112:00 SA(Xem: 8353)
- Dòng thơ Issa - Hành Khất Thế Kỷ


Dòng Thơ Issa

Issa (1763-1827)

Hành Khất Thế Kỷ


Tên thật Kobayashi Yataro được tôn sùng khắp toàn cầu với tên Issa, có nghĩa là một tách trà.

Núi non vùng nông thôn Shinano vĩnh viễn gắn liền với tên ông. Nó cũng như vùng núi non Bắc phương trong “Con đường hẹp đi về nội tâm” là xứ sở của Basho.

Issa, cưu mang một đời bất hạnh, lang thang, tang tóc bao phủ, hình ảnh bà mẹ ghẻ đáng ghê sợ mãi ám ảnh như Tấm Cám, truyện cổ Việt Nam.

Chính cái nghịch cảnh ấy đã tạo nên một Issa tràn đầy yêu thương, yêu thương không chỉ con người với con người mà cả cỏ cây, sỏi đá, muôn thú.

Đọc Issa làm tôi nhớ Bùi Giáng trong vần thơ:

 Xin yêu mãi và yêu nhau mãi

 Trần gian ơi cánh bướm cánh chuồn chuồn

 Con kiến bé cùng hoa thơm cỏ dại

 Con vi trùng cùng sâu bọ cũng yêu luôn

 (Bùi Giáng)

 

Với Issa:

 Hãy bay đi, bươm bướm ơi!

 Bụi nhân gian ta nghe nặng chĩu

 Trên thân xác ta rồi!

 

 (Fly, butterfly!

 I feel the dust of this world

 Weighting my body!)

 

 Con chuồn chuồn

Con kiến bé cũng yêu luôn

 

Nên thơ của Issa nằm trong lòng trẻ thơ và người lớn.

 

Tâm tình hiến dâng trong hơn hai mươi ngàn bài thơ Haiku, hàng trăm đoản ca cùng nhiều dòng văn hài và văn xuôi

 

 Dưới bóng những tàng cây

 Ta với bướm chung ở

 Nghiệp quả cũng là đây

 

 (Under shady trees

 Sharing space with a butterfly

 This, too, is karma )

 

Chính những bất hạnh như vậy đã tạo nên một đóa sen thi ca, tạo nên “Một Tách Trà” đạo vị mà sắc hương ôm ấp dưỡng nuôi cõi lòng nhân thế.

 

Năm 1880, tên Issa được biết đến trong nhóm thi sĩ Hài cú, những kẻ theo truyền thống Basho một nẻo Thiền, chân thật…

 

Issa ảnh hưởng nhiều qua phong thái của Basho đặc biệt trong Mono no aware wa sabi - Mono no aware, một cảm nhận làm tăng vẻ đẹp trực nhận trong khoảnh khắc và sabi, một loại tâm linh đơn độc.

 

Đặc biệt khi Issa chạm gặp giáo lý nhà Phật cùng thi ca cổ điển - từ tên Yataro với một tên mới Issa và sống đời sống ẩn dật mười năm - rảo bước chân mãi phía Nam đền các đảo phía Đông, phía Tây đất trời Phù Tang – ông đã lên đường theo thế giới của mình, đi tìm chính mình, để thấy duy chỉ có giây phút hiện hữu là chân thật.

 

Lời thơ: 

 

 Chỉ đang sống đấy thôi!

 Diệu kỳ thay dưới bóng

 Hoa anh đào nở rồi!

 

 (Just being alive!

 Miraculous to be in

 Cherry blossom shadows!)

 

Vẻ đẹp của hoa anh đào chỉ là một cái cớ, sâu bên dưới mang ẩn ý tượng trưng nhiều về đặc tính ngắn ngủi của hoa là bóng dáng tối thượng của thể thơ Mono no Aware, vẻ đẹp sâu sắc nhất thời!

 

 Hoa nở rồi hoa tàn

 Đời chúng ta cũng thế

 

Cô đơn đã hiện diện, Issa đã nói thế - Cô đơn ngay giây phút đầu tiên của hạt mầm ấy - chết và sống có mặt trong từng bước chân đi của thi sĩ:

 Đơn côi vốn đã

 Gieo vào mầm hạt

 Vần hoa triêu nhan

 

 (Loneliness already

 Planted with each seed in

 Morning glory bed.)

 

Issa là bậc thầy làm lộ ra chiều sâu lắng của những cái tầm thường, đặc biệt âm điệu luôn luôn truyền cảm hơn ngôn từ.

 

Lời thơ:

 Nặng ướt sương xuân

 Dường như đều không

 giản đơn tất cả

 

 (Simply for all this 

 As if there were nothing else

 Heavy wet spring frost)

 

 Tất cả cho giản đơn, và để đạt đến giản đơn nọ ắt đã trầm mình trọn vẹn trong mọi phức tạp của dòng đời - của thăng trầm, của hợp và tan, của nụ cười và nước mắt, nỗi buồn và niềm vui - Để phát hiện ra sự phù phiếm của niềm vui và chiều sâu thẳm của nỗi buồn.

Hợp tan, đến rồi đi, khi đứa con thân yêu rời xa Issa:

 Đây là thế giới mù sương

 Và như thế … ôi và như thế

 Chỉ là thế giới mù sương

 

 (This world of dew

 Is only the world of dew

 And yet .. oh and yet…)

 

Đơn côi, một mình trong góc vườn trẻ dại. Lời thơ:

 

 Se sẻ bé của tôi

 Giờ bé mất mẹ rồi

 Xuống đây chơi với tôi.

 

 

 (My little sparrow

 You too now are motherless

 Come play with me)

 

Hết rồi ngôn ngữ để diễn đạt, chỉ còn lặng yên và lặng

 

yên. Con chim sẻ kia cũng buồn không nói, trên cảnh gió đong đưa.

Có thung lũng sâu, ắt có núi cao .. Có những đêm trường tối mới có bình minh rực rỡ.

 

 Tràn trề ướt Phật ngày xuân

 Nước trà thì ngọt

 Nước mắt càng ngọt hơn

 

 

 (Sweet tea and more sweet tears

 Flow wetly over Buddha

 Through the whole spring day)

 

Nên Issa chợt dừng lại sau nhiều năm tháng chạy đua với tình, tiền, danh. Lời thơ:

 

 Ôi ánh trăng sáng ngời!

 Ta hoang phí cuộc đời

 Đi rong dưới trăng ngà

 Bốn mươi chin năm qua

 

 (O moonlit blossom

 I’ve squandered forty nine years

 Walking beneath you)

 

Một đời hệ lụy nên tất cả những gì kề cận thân yêu rất chóng tàn, nào cha nào mẹ, nào vợ nào con, tất cả đã đến với và đã rời xa như đóm lửa mùa đông.

 

Nước mắt nhân loại tràn đầy bốn đại dương nhưng nhân loại không nói nên lời – Issa đã nói lên dùm qua thân phận mình, đồng thời đốt lên một ánh lửa trong đêm tăm tối mịt mùng.

 

Lời thơ:

 Tạ ơn quà tặng thinh không

 Tuyết rơi cả đến

 Chỗ nằm trải lên

 

 (Gratitude for gifts

 Even snow on my bespread

 A gift from the Pure Land)

 

Lời thơ:

 Đi tìm khắp cả nhân gian

 Tìm đâu cho thấy giọt sương vẹn toàn

 Dẫu tìm trên cánh sen hồng

 

 (Searching all this world

 There is no perfect dewdrop

 

Even on the lotus)

 

Dù sao cõi đất cõi trời vô ngôn nọ lại cần một gạch nối để đất trời có dịp giao hội, có dịp biện bầy, gạch nối nọ là Con người.

 

Haiku được hình thành qua con người, nên cái đương nhiên có những trạng thái cảm xúc rất người - từ đó Haiku được chia thành bốn thể loại được gọi là SABI, WABI, AWARE và YUGEN.

Sabi là trạng thái cô đơn trong sự thực hiện trọn vẹn nhất của con người hay sự vật:

 

 Trên cành cây khô

 Một con quạ đậu

 Trong buổi chiều Thu

 

Wabi là sự nhận thức đột nhiên về quy luật trong những sự vật bình thường hàng ngày:

 Trên cánh cổng gỗ sài

 nằm thay cho chốt cửa

 con ốc sên này

 

Aware là sự mẫn thức pha chút hoài cảm về những gì đã qua…

 

 Dòng suối ẩn mình

 Trong cỏ

 Của mùa Thu đang qua

 

Và Yugen là sự cảm nhậtn và thể hiện về cái ẩn dấu không nắm bát được của tự nhiên:

 

 Bể sẫm tối

 Tiếng nhạn

 Phơn phớt trắng

 

Là vô ngôn, ẩn ngữ, sâu lắng, mênh mông…

 

Hành Khất Thế Kỷ

Cali, 2011


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn